Manifest Stop Leegstand

Het woningtekort in Nederland is opgelopen naar een schrikbarend aantal van ca. 400.000.[i] Jongeren moeten steeds langer thuis wonen.[ii] Ouderen die dat willen, kunnen geen geschikte en betaalbare kleinere woning vinden.[iii] Hulporganisaties zien steeds meer kinderen in auto’s en garageboxen wonen.[iv]

En ondanks dat de wooncrisis steeds groter en schrijnender wordt staan er nog steeds veel woningen en gebouwen in Nederland leeg. Zoveel zelfs dat er volgens Platform woonopgave ruimte is voor pakweg 500.000 woningen.[v]

De aanpak van leegstand schiet ernstig tekort. Het afgelopen jaar zijn er niet meer, maar juist minder leegstaande panden geschikt gemaakt voor bewoning.[vi] Voor teveel eigenaren van leegstaande gebouwen is dit een verdienmodel of is leegstand lucratiever dan een oplossing. Hoog tijd voor een andere aanpak zodat we hiermee (een deel van) de wooncrisis kunnen oplossen.

Wat staat er leeg? Het CBS becijfert dat er 64.000 woningen in Nederland langer dan een jaar leegstaan.[vii] Uit onderzoek van dagblad Trouw blijken sommige woningen vele jaren, tot zelfs 35 jaar lang, leeg te staan.[viii]

Naast leegstaande woningen zijn er ook veel kantoren en andere gebouwen die leegstaan. In totaal 16 miljoen vierkante meter in 226.000 panden.[ix] Platform woonopgave waarschuwt dat de leegstand de komende jaren alleen maar toe zal nemen.[x] Zo wijzen ze erop dat zowel de politie als defensie gebouwen afstoten.[xi]

Ook is er ‘verborgen leegstand’ in kantoorgebouwen. Sinds de corona pandemie zijn mensen meer thuis gaan werken, daardoor staat ongeveer 6% van het totale oppervlak (3,3 miljoen m²) van de kantoorvloeren meer leeg dan geteld wordt in de officiële leegstandscijfers.[xii] Ook boven winkels staat veel leeg. Onderzoeksbureau Stec heeft berekend dat er ruimte is voor 50.000 tot 70.000 appartementen boven winkels.[xiii]

Daarnaast is er bijvoorbeeld nog (toenemende) agrarische leegstand en worden er distributiecentra gebouwd die direct leegstaan.[xiv] Ook zijn er tweede (derde of zoveelste) woningen en woningen die gebruikt worden voor vakantieverhuur die niet gebruikt kunnen worden voor permanente bewoning door woningzoekenden.[xv]

Een pijnlijke categorie zijn leegstaande overheidsgebouwen. Zo staat een groot deel van de voormalige Rijksdienst voor het wegverkeer (RDW) in den Haag al sinds 1991 leeg.[xvi]

10 grootste steden	Huizen	Kantoren	Winkels
Amsterdam	21.170 (4,4 %)	760 (8,4 %)	450 (4,6 %)
Rotterdam	11.870 ( 3,7 %)	440 (13%)	420 (6,9%)
Den Haag	2710 (1,0%)	190 (7,8%)	190 (4,2%)
Utrecht	4180 (2,5%)	40 (7%)	70 (8,3%)
Eindhoven	3000 ( 2,5%)	250 (11,3%)	120 (6,6%)
Groningen	4080 (3,4 %)	80 (4,9%)	100 (5,5%)
Almere	1510 (1,6%)	50 (7,7%)	50 (5,1%)
Tilburg	2200 ( 2,1%)	70 (5,8%)	80 (5,8%)
Breda	2120 (2,4%)	170 (10,8%)	120 (7,7%)
Nijmegen	1820 (2,1%)	40 (4,3%)	90 (6,2%)

Bron: Voorlopige leegstandscijfers van vastgoed, 1 januari 2025 | CBS

Huidige aanpak werkt onvoldoende In 2010 werd kraken verboden op initiatief van CDA, VVD en ChristenUnie.[xvii] De SP stemde tegen. De voorstanders beloofden dat leegstand voortaan beter aangepakt zou worden. Dat is niet gebeurd.

Gemeenten kunnen een leegstandsverordening maken om leegstand aan te pakken. Maar slechts 26 van de 342 Nederlandse gemeenten hebben zo’n verordening.[xviii] Dat is minder dan 8% van de gemeenten! Zelfs niet alle gemeenten met een leegstandverordening zetten deze actief in. Gemeenten geven aan dat het instrumentarium dat ze hebben beperkt, tijdrovend en omslachtig is.[xix]

Dat kan anders! De wooncrisis is niet alleen groot in Nederland, maar ook in veel andere landen. In Frankrijk staan 3,1 miljoen woningen leeg.[xx] Parijs heeft een speciale belasting ingevoerd op huizen die langer dan een jaar onbewoond zijn om speculatie tegen te gaan en huiseigenaren te stimuleren hun woningen te verhuren.[xxi] Illegale vakantieverhuur wordt streng beboet.[xxii] In Parijs worden verlaten fabrieken, stationsgebouwen en universiteitsgebouwen omgebouwd tot woningen en sociale voorzieningen.[xxiii]

In Barcelona, waar de wooncrisis gigantisch is, werden leegstaande panden opgekocht door de gemeente om ze weer geschikt te maken voor bewoning.[xxiv] Onteigening van leegstaande pandden wordt niet geschuwd door de Catalaanse overheid.[xxv] Ook worden er steeds meer maatregelen genomen tegen verhuur van woningen aan toeristen waardoor de krapte toeneemt en de huren voor gewone inwoners stijgen.[xxvi]

Ook in Vlaanderen en het Verenigd Koninkrijk is er een belasting op leegstaande panden.[xxvii] Dat blijkt uiterst effectief. Veel eigenaren kiezen er dan snel voor om iets aan het pand te gaan doen, zodat de leegstand voorbij is.[xxviii]

Nederland had in het verleden meer mogelijkheden om leegstand aan te pakken. Naast het legaal zijn van kraken, kon de gemeente tot 1983 na 5 maanden leegstand een gebouw vorderen.[xxix] Hierdoor was de druk op eigenaren veel groter om leegstand aan te pakken. Momenteel wordt in Utrecht en Amsterdam geëxperimenteerd met gedwongen verhuur van leegstaande panden.[xxx] Ook hierdoor ontstaat meer druk op eigenaren. Maar meer is nodig.

Onze oplossingen

Claimrecht De SP komt met een heel nieuw voorstel om leegstand aan te pakken. Een claimrecht. Wanneer een pand langer dan een jaar leegstaat moeten mensen het recht krijgen om naar de gemeente te stappen om het pand te claimen voor de volkshuisvesting. Een groep woningzoekende moet dan de ruimte krijgen om samen een plan voor bewoning te maken. Met de huidige wetgeving kan een gemeente een pand aal gedwongen laten verhuren, dit gebeurt nog veel te weinig. Met dit voorstel geven we woningzoekenden meer rechten en hoeven ze niet te wachten op eigenaren of gemeenten maar kunnen ze zelf het initiatief nemen.

Openbaar leegstandsregister De registratie van leegstand moet beter. Eigenaren moeten leegstand na 3 maanden verplicht melden. Gebeurt dat niet dan volgen er boetes. Ook de buurt moet melding kunnen doen. Alle leegstand komt in een openbaar register zodat groepen bewoners gebruik kunnen maken van het claimrecht.

Fonds voor aanpak leegstand Er komt een fonds om versneld leegstaande gebouwen te transformeren naar woningen. Dat worden zorgbuurthuizen voor ouderen die in hun buurt oud willen worden. Er komen jongerenwoningen in leegstaande kantoren. Ook voor mensen die (dreigend) dakloos zijn transformeren we zo snel mogelijk leegstaande gebouwen.

Belast leegstand De Tweede Kamer nam recent een voorstel aan om leegtand eindelijk te gaan belasten.[xxxi] Het moet een prikkel worden om bewoning aantrekkelijker te maken. Eigenaren die bewoning van leegstaande panden eindeloos traineren moeten beboet worden. Speculatie mag niet lonen.

Onteigening Wanneer een eigenaar op geen enkele manier meewerkt en panden bewust verwaarloosd en onttrekt aan de woningvoorraad moet er sneller overgegaan worden tot onteigening.

Woonrecht sterker verankeren Het eigendomsrecht is sterk verankerd, het woonrecht niet. Hoewel het recht op wonen in de grondwet staat, is het niet afdwingbaar. Dit moet veranderen. Ook moet het huurrecht worden versterkt, zodat precaire situaties waarbij bewoners enkel een tijdelijk contract hebben worden tegengegaan.

Aanpak vakantieverhuur Woningen zijn geen hotelkamers. Gemeenten krijgen de mogelijkheid om dit soort deelverhuur volledig te verbieden of streng te beperken, zodat huizen weer beschikbaar komen voor mensen die er echt in willen wonen.

Leegstand in overheidsgebouwen aanpakken Binnen een jaar moet er een plan liggen voor wat er met leegstaande overheidsgebouwen kan gebeuren. De overheid moet het goede voorbeeld geven in de aanpak van leegstand en het oplossen van de wooncrisis.

Bronnen:

[i] Woningtekort redelijk stabiel gebleven, tekort van een kleine 400.000 woningen

[ii] Jongeren wonen langer thuis; schaamte ligt op de loer en: Home | State of Youth

[iii] Een derde van 55-plussers vindt dat ze te groot wonen, maar zoektocht naar toekomstbestendig huis duurt vaak jaren | EenVandaag

[iv] In heel Nederland wonen kinderen in auto’s en garageboxen

[v] Platform Woonopgave – #zokanhetook

[vi] Steeds minder woningen door transformatie | Woonbond

[vii] Landelijke monitor leegstand 2015-2023 | CBS

[viii] Dit huis in mijn buurt staat al tien jaar leeg, en het is lang niet het enige spookhuis | Trouw

[ix] Voorlopige leegstandscijfers van vastgoed, 1 januari 2024 | CBS

[x] Platform Woonopgave – #zokanhetook

[xi] Sectorale-routekaart-Politie.pdf en: Defensienota | Tweede Kamer der Staten-Generaal

[xii] Colliers | Verborgen leegstand in Nederland

[xiii] Verdiepingen boven winkels vaak leeg: plek voor 50.000 woningen

[xiv] Vraag naar distributiecentra ingestort: ‘We bouwen voor de leegstand’ en: NVM: ’50 procent leegstand op platteland in 2030′ – Nieuwe Oogst

[xv] Steeds meer Nederlanders kopen tweede woning, vooral Waddeneilanden populair | Pointer | KRO-NCRV

[xvi] Dit pand staat al sinds 1991 leeg: ‘Zou mooie oplossing zijn voor woningtekort’ – Omroep West

[xvii] Staatsblad 2010, 320 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen

[xviii] Evaluatie van de Leegstandwet (2024)

[xix] VNG inbreng CD Woningbouwopgave en koopsector 5 juli

[xx] 3,1 miljoen leegstaande woningen in Frankrijk en nieuwe wetgeving | eenhuisinhetbuitenland en:

Housing stock on January 1, 2024 – Insee Focus – 332

[xxi] Extreme belastingverhoging dreigt voor Nederlanders met tweede huis in Frankrijk | De Telegraaf en:

[xxii] Parijs legt strengere regels op aan verhuren vakantiewoningen – ING Markets

[xxiii] Remade in Paris: new life for capital’s abandoned buildings | Paris holidays | The Guardian

[xxiv] Van krakers tot huurders: Barcelona’s unieke aanpak in de woonstrijd | Het Parool

[xxv] Government open to expropriating 200 empty housing units

[xxvi] Spain to Tax Homes, Foreign Buyers in 2025 « Euro Weekly News

[xxvii] Leegstandbelasting

[xxviii] VNG inbreng CD Woningbouwopgave en koopsector 5 juli

[xxix] wetten.nl – Regeling – Leegstandwet – BWBR0003403

[xxx] Evaluatie van de Leegstandwet (2024)

[xxxi] Kamer: heffing mogelijk als huis langer dan een jaar leegstaat